Quá trình tiêu hoá thức ăn và hấp thụ dinh dưỡng là một quá trình phức tạp, cần sự hoàn chỉnh và thi bang lai a1 nhịp nhàng về chức năng hoạt động của các cơ quan, cụ thể như: tiết đầy đủ axit trong dịch dạ dày, sinh sản đủ các men tiêu hoá ở tụy, ruột và gan, tiết đủ dịch tiêu hóa và sự thường nhật về nhu động ruột… Khi một trong các hoạt động trên bị ảnh hưởng sẽ ngăn cản quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng, nếu diễn ra lâu dài sẽ rất hại sức khỏe.
Thuốc gây giảm hoạt động tiết axit của dạ dày
Những thuốc làm giảm hoạt động tiết axit của dạ dày có thể “điểm mặt” như: thuốc điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng (cimetidin, rannitidin, famotidin, nizatidin, omeprazol, lansoprazol, esomeprazol, pantoprazol, rabeprazol, hydroxide, magnesium trisilicte, magnesium hydroxide) sẽ dẫn đến chậm tiêu và giảm tiếp thu thức ăn, đặc biệt là các thức ăn giàu chất đạm và chất béo như thịt, cá, trứng. Do thức ăn cần được axit bao tử phân huỷ lớp màng bao quanh, tạo điều kiện để các men tiêu hoá trong dạ dày, ruột, tụy ngấm vào và tiêu hoá thức ăn. Nếu không có axit thì lớp màng này khó bị tiêu huỷ và các men này khó lách được vào tận bên trong tảng thức ăn. Kết quả là thức ăn lâu tiêu, quá trình thu nhận giảm.
Thuốc làm giảm khả năng tiết mật, tác động lên men tiêu hóa
Các thuốc làm giảm khả năng tiết mật của gan, điển hình là các thuốc hạ sốt, chống viêm paracetamol, thuốc ức chế virut viêm gan b loại lamivudin, thuốc kháng giáp loại PTU, thuốc chống ung thư… cũng làm giảm khả năng tiêu hoá, nhất là tiêu hoá thực phẩm giàu lipid như dầu thực vật, bơ, sữa, thịt mỡ. Nếu dùng những thuốc này kéo dài sẽ làm tổn thương nghiêm trọng chức năng gan, bởi vậy, khả năng tiêu hóa thức ăn sẽ kém.
Chất dinh dưỡng trong thức ăn được tiếp thu, chuyển hóa thành năng lượng và các phần tử cơ bản để cấu tạo tế bào. Sự chuyển hóa các chất xảy ra phần nhiều nhờ các enzym tiêu hóa xúc tác. Một số thuốc ức chế sự tổng hợp enzym bằng cách lấy đi vài vi chất cấp thiết cho việc tạo ra enzym đó. Ví dụ, thuốc chống ung thư và tác động vào hệ miễn nhiễm methrotrexate; thuốc pyrimethamine chữa sốt rét, hai loại thuốc này lấy đi acid folic trong ADN của enzym làm cho men tiêu hóa mất tác dụng và bị tiêu hủy khiến quá trình tiêu hóa thức ăn bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Một số thuốc làm giảm tác dụng của một đôi men tiêu hóa, làm giảm tiếp nhận thức ăn: như các thuốc hạ cholesterol, thuốc kháng sinh neomycin giảm tác dụng của mật gây khó khăn cho sự tiêu hóa thức ăn có chất béo.
Làm chậm tiêu, kém hấp thu
Các thuốc ức chế hoạt động của hệ thần kinh phó giao cảm hay những thuốc làm cường giao cảm, tiêu biểu là atropin điều trị ngộ độc hay điều trị các cơn đau co thắt, prostigmin điều trị liệt cơ… Những thuốc này làm giảm rõ rệt số lượng dịch nước bọt, thể tích dịch ruột nên giảm khả năng phân huỷ thức ăn. nên chi, người bệnh dùng các thuốc này thường cảm thấy khô miệng, chán ăn.
Giảm vận tải và hấp thụ dinh dưỡng
Sự kết nạp thức ăn được thực hành phê chuẩn lớp nhầy bề mặt và nhung mao ruột. Việc sử dụng các thuốc làm băng se niêm mạc đường tiêu hoá hay lấp bề mặt chức năng thì sẽ làm giảm tải và hấp thụ các chất dinh dưỡng từ thức ăn. Đó là các thuốc như: smecta (điều trị tiêu chảy); bismut, phosphalugel (trị viêm loét bao tử tá tràng). bởi thế, dùng smecta kéo dài hoặc lạm dụng phosphalugel sẽ ảnh hưởng dinh dưỡng của thân.
Không kịp tiếp thụ dinh dưỡng vì thuốc làm tăng nhu động ruột
Các thuốc nhuận trường dùng để điều trị táo bón có tác dụng làm tăng nhu động ruột khiến thức ăn qua ruột quá nhanh. Chỉ trong chưa tới 4 giờ sau ăn, quá trình lưu thông đã chấm dứt, thức ăn bị đẩy tới tận lỗ đít. Tốc độ chóng mặt này làm các men tiêu hoá không kịp ngấm vào sâu, các phản ứng phân cắt chưa kịp thực hành, các công đoạn hấp thu chưa kịp hoàn thành thì thức ăn đã đi... ra ngoài. do vậy, cơ thể không thể tiếp nhận dinh dưỡng. Đây cũng là lời cảnh báo cho những ai lạm dụng hoặc dùng thuốc nhuận trường kéo dài, hoặc muốn dùng thuốc nhuận trường để giảm cân dễ mất thăng bằng dinh dưỡng và gây hệ lụy nguy hiểm cho thân.
Làm đổi thay vị giác, sợ ăn dẫn tới suy dinh dưỡng
Các thuốc sulfasalazine trị bệnh tê thấp, colchicine chữa gout, chlorpropamide điều trị đái tháo đường, thuốc lợi tiểu furosemide, hydrochlorothiazide; thuốc trị suy tim digitalis; thuốc an thần temazepam; đặc biệt là các hóa chất trị ung thư làm cho người bệnh buồn nôn, giảm vị giác, thấy thức ăn không còn quyến rũ. Thuốc làm giảm hoặc thay đổi vị giác thì rất nhiều: thuốc an thần meprobamate; thuốc ngủ dalmane; thuốc chống trầm cảm lithium; thuốc kháng nấm griseofulvin... làm cho người dùng thuốc không muốn ăn nên giảm số lượng thực phẩm đưa vào thân, quá trình tiêu hóa và thu nạp dinh dưỡng cũng bị ảnh hưởng không nhỏ.
Để tránh hậu quả tương tác xấu giữa thuốc và thức ăn khiến quá trình tiêu hóa bị ảnh hưởng, người dùng thuốc cần tìm hiểu các ưu và nhược điểm của thuốc. Trong quá trình dùng thuốc thấy bị ăn mất ngon, miệng khô đắng thì cần hỏi ý kiến thầy thuốc để được tư vấn, không để tình trạng kém ăn kéo dài dễ dẫn đến suy dinh dưỡng, giảm sức khỏe. Mọi người không nên tự tiện dùng thuốc mà chỉ dùng theo chỉ định của thầy thuốc và lời dặn eo sèo thức ăn khi dùng từng loại thuốc cụ thể.
DS. NGUYỄN THANH LÂM
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét